KRYTERIÓW DECYDUJĄCYCH O TYM CZY DANE DOBRO JEST DOBREM PRYWATNYM CZY PUBLICZNYM.
WYRÓŻNIAMY ZATEM :
- kryterium użyteczności (kryterium społeczne),
- kryterium odpłatności (kryterium ekonomiczne).
Wg KRYTERIUM UŻYTECZNOŚCI występuje zasadnicza różnica między korzyściami, które daje dobro prywatne, i korzyściami osiąganymi z dóbr publicznych. Korzyści z dobra prywatnego ograniczają się najczęściej do jednej (kilku osób). Co więcej, jeżeli dana osoba używa dobra prywatnego, np. samochodu, to jest ono niedostępne dla innych. Inaczej jest w przypadku transportu publicznego. Poza tym w dostępie do dobra prywatnego mamy do czynienia z rywalizacją, czego raczej niema przy dobrach publ. np. korzystanie parku (jeziora, morza itp.) jednej osoby nie wyklucza takich możliwości u innych.
Wg KRYTERIUM EKONOMICZNEGO o tym, czy dobro ma charakter dobra publ. czy prywatnego decyduje źródło odpłatności. Dobrami publicznymi są te dobra (usługi, towary), które są finansowane przez budżet państwa, budżety samorządowe i inne fundusze publiczne. Dla odbiorców takich dóbr oznacza, że są one dostępne bezpłatne lub za częściową odpłatnością. Ta jednak bezpłatność określonych dóbr może prowadzić do marnotrawstwa lub nadużyć w gospodarowaniu nimi.
SPECYFICZNE CECHY DOBRA PUBLICZNEGO TO:
brak wyłączenia (niewykluczalność),
dostępność
brak konkurencji
uniezależnienie od partycypacji w kosztach wytworzenia lub utrzymania
zaspokajanie – przede wszystkim – potrzeb o charakterze zbiorowym.